Дунёдаги энг йирик олмос топилди

олмос

Сьерра-Леонеда оғирлиги 709 карат келадиган ноёб олмос   Эммануэл Момо исмли маҳаллий пастор томонидан топилди.  Қимматбаҳо тош мамлакат президенти Эрнест Коромага намойиш қилиниб, пойтахт Фритаунда жойлашган марказий банк омборига жойлаштирилган. Президент пастор ва олмос топилган Коно тумани раҳбариятига «бу олмос мамлакатдан ноқонуний йўл билан олиб чиқиб кетилмаганига» миннатдорчилик билдирган. Президент «олмосни топганлар тегишлича мукофотланишларига» ваъда берган. Олмос йириклиги бўйича Сьерра-Леонеда 1972 йилда топилган 969 каратли олмосдан кейин иккинчи рақамли олмос бўлди. Янги олмос қолган йирик олмослар каби номланиб, «Сьерра-Леоне юлдузи» деган ном олди. Сьерра-Леоне олмос олинадиган етакчи давлатлардан бири ҳисобланади.

Чиқиндихонадаги фалокат

эфиопия

Эфиопия пойтахти Аддис-Абеба чеккасида жойлашган чиқинди полигонида чиқинди уюмларининг қулаши оқибатида ҳалок бўлганлар сони 113 нафарга етди.

Фожиа юз берган Коше чиқиндихонаси 50 йилдан кўпроқ мавжуд бўлган. У бир неча йил аввал расман ёпилган. Чиқиндилар учун мўлжалланган янги полигон қўшни туманда барпо этилган, бироқ у ерда яшовчи фермерлар унга олиб борувчи йўлларни тўсиб, полигонга чиқинди ташлашларни чеклаб қўйишган. Оқибатда бир неча ой аввал чиқинди ташувчи машиналар чиқиндиларни яна Коше чиқиндихонасига ташлашни бошлаган. Эски полигонда уйлар қуриб, чиқиндиларни тўплаш ва саралаш билан шуғулланган бир неча юзлаб кишилар яшаган. Чиқинди уюми кўчкиси шу уйларни ва уларда яшовчи одамларни босиб қолган.

Сигирни сўйганлик учун умрбод қамоқ жазоси
сигир

Ҳиндистоннинг Гужарот штати раҳбарияти мамлакат парламентига сигирларни сўйиш ва мол гўштини ташиш учун жазони қатъийлаштирувчи қонун лойиҳасини тақдим қилади. Қонун лойиҳасига кўра, ушбу қоидабузарликлар учун умрбод қамоқ жазоси берилиши мумкин. Ҳиндистоннинг амалдаги қонунчилигига кўра, ушбу қоидабузарликлар учун 7 йиллик қамоқ жазоси берилиши ва 50 минг рупийлик (615 доллар) жарима солинар эди. Қонун лойиҳасида умрбод қамоқ жазосидан ташқари, мол гўшти ташилган транспорт воситасини мусодара қилиш ҳам кўзда тутилади. The Guardian маълумотларига кўра, Ҳиндистоннинг 29 штатидан фақатгина 8 штатида мол гўшти истеъмол қилишга рухсат бор. Сигир индуизм динида муқаддас жонзот ҳисобланганига қарамасдан, мамлакат жанубидаги ҳиндлар ва мусулмонлар уни истеъмол қилишади.

Сицилия оролида Этна вулқони уйғонди

ITALY-SICILY-ERUPTION-ETNA

Италиянинг Сицилия оролида Этна вулқони уйғонди. Ҳаракатда бщлиб турган вулқоннинг отилиши натижасида уни кузатиш учун кратер ёнига чиққан журналист ва мутахассислардан 10  нафар одам жароҳатланган. Италия миллий геофизика ва вулқоншунослик институти маълумотларига кўра, жорий фаоллик одамлар учун хавф туғдирмайди. Катания аэропорти одатий тартибда фаолият олиб бормоқда. Этна вулқони сўнгги бор 2016 йил майида уйғонган эди. Этна Европадаги энг баланд (3,2 минг метр) вулқон саналади, у мунтазам уйғониб туради.

Наргис ҚОСИМОВА

Ўзбекистонда янги газ конларини ўзлаштириш бошланади

ГАЗ КОНЛАРИ

New Silk Road Oil & Gas Company Ltd Ўзбекистон-Хитой қўшма корхонаси 2017 йилнинг иккинчи ярмида Қоракўл инвестиция блокидаги конларни (Бухоро вилояти) жиҳозлаш ва у ерда газ олишни бошлайди. 377,5 млн долларлик лойиҳанинг «Хўжасайёд газ-конденсат конининг Денгизкўл участкаси, Хўжадавлат ГКК ва Шарқий Олат ГККни жиҳозлаш» техник-иқтисодий асосланиши ҳукумат томонидан тасдиқланди. Унга кўра, конларда лойиҳавий қувватларга чиққанда ҳар йили 869,6 млн куб метр табиий газ ва 6,4 минг тонна конденсат олинади. Лойиҳа CNPC кафолати остидаги Хитой кредитлари ҳисобига молиялаштирилади.

Фарғонада кичик ГЭС ишга туширилди

гэс

Фарғона шаҳри ҳудудидан оқиб ўтувчи Марғилонсойда кичик ГЭС қурилиб, ишга туширилди. Мазкур инновацион лойиҳа Фарғона политехника институти олимлари томонидан рўёбга чиқарилди. Синов жараёнида 6 та кўча ёритиш чироғи шаҳар электр тармоқларидан узиб қўйилиб, қурилма ёрдамида ёритилди. Соатига 3 киловатт электр энергияси ишлаб чиқарадиган мазкур генератор қувват узлуксизлигини таъминлаши амалда тасдиқланди. Кичик ГЭС  ёрдамида 50 киловатт электр энергияси ишлаб чиқариш мумкин. Ускунанинг гидротурбиналари металлдан ясалган. Унинг махсус чўмичлари кинетик энергияни — механик энергияга айлантириб беради.

Ўзбекистон “MITT – 2017” халқаро туризм кўргазмасида

кургазма1

Москва шаҳрида бўлиб ўтаётган “MITT – 2017” халқаро туризм кўргазмасида Ўзбекистон сайёҳлик салоҳияти намойиш қилинмоқда.  Унда “Ўзбекистон ҳаво йўллари” миллий авиакомпанияси, “Central Asia Travel”, “Marco Polo CAT”, “Compass Tour”, “Azimut Samarkand Travel”, “Oriental Tales”, “Shahriyor-Tur” каби сайёҳлик компаниялари иштирок этмоқда.  185 мамлакатдан икки мингга яқин сайёҳлик фирма ва компанияси вакиллари, эксперт ва мутахассислар қатнашаётган кўргазма сайёҳлик саноатининг барча замонавий йўналишларини ўзида мужассам этган.

Наргис КОСИМОВА

vep

Ўзбекистон Давлат табиат музейи: кеча ва бугун

Марказий Осиёда биринчилардан бўлиб фаолият юрита бошлаган музейлардан бири Ўзбекистон Давлат табиат музейидир. Музейнинг тарихи асосан ўлкашунос олимлар ва саёҳатчилар билан боғлиқ. 1870 йилнинг охирларида Тошкент шахрида тузилган “Табиатшунослик, антропология ва этнография билан қизикувчилар  жамияти”нинг Туркистон бўлими аъзолари, ўлкашунос олим-саёҳатчилар, зоологлар, тарихчи ва бошқалар томонидан Марказий Осиё ҳудудларида бир қатор илмий экспедициялар уюштириш  натижасида йиғилган илмий коллекцияларни сақлаш, уларни ўрганиш ва кенг оммага таништириш мақсадида музей ташкил этиш ғояси илгари сурилди. Кейинчалик ушбу ғоя ва таклифлар музейнинг ташкил этилиши учун асос бўлди ва 1876 йил 12 июлда Тошкент шаҳридаги Ипакчилик мактаби қошида “Тошкент музейи” расмий равишда ўз фаолиятини бошлади. Музей ташриф буюрувчиларни Туркистон табиати, табиий бойликлари ва шу ўлкада яшовчи халқларнинг турмуш тарзи  билан таништирар эди. 1876 йилнинг охирига бориб музейда 1400 дан ортиқ экспонат мавжуд бўлган.

Ушбу музей 1918 йилдан Ўрта Осиё давлат университети қошида “Туркистон халқ музейи” номи билан фаолият юрита бошлади. 1921 йилда эса муассаса “Музей ва қадимги ёдгорликларни сақлаш, санъат ва табиат ишлари бўйича  қўмита” тасарруфига ўтказилиб, “Ўрта Осиё  бош музейи” номини олди. 1930 йилда музейнинг табиат бўлимлари, Қишлоқ хўжалик музейи  ҳамда  Зоология боғи  билан бирлаштирилиб, “Ўрта Осиё табиат музейи ва ишлаб чиқариш кучлари ” номини олди. 1935 йил январ ойида бу бирлашманинг табиат  шўбаси “Ўзбекистон Давлат  табиат музейи”га айлантирилди ва шу йилнинг июл ойида музей Тошкент шаҳри, Сағбон кўчаси, 16-уйга кўчирилди. 1943 йилда  Ўзбекистон  Давлат  табиат музейи бой илмий фондларни сақлайдиган муассаса сифатида Ўзбекистон Фанлар академиясининг тизимига ўзказилиб, “Ўзбекистон Фанлар академиясининг табиат музейи” деб ном олди. 1963 йилда музей Ўзбекистон Фанлар академияси тизимидан чиқарилиб, маданий-маърифий ҳамда кўргазма ва тарғибот ишларини кучайтириш мақсадида Ўзбекистон Маданият вазирлиги ихтиёрига ўтказилди ва “Ўзбекистон  Давлат  табиат музейи” деб юритила бошланди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 22 декабрдаги “Ўзбекистон Давлат табиат музейини бино билан таъминлаш тўғрисида”ги 600-сонли қарорига асосан, музей Тошкент шаҳар, Олмазор тумани, А.Ниёзов кўчаси, 1-уй манзилига кўчирилди. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2007 йил 6 июлдаги 350-Ф-сонли фармойишига асосан, музейнинг янги экспозициясини яратиш ишлари бошланиб, 18 май – Халқаро музейлар куни муносабати билан, 2010 йилнинг май ойида музей ўз фаолиятини тиклади.

Ўзбекистон Давлат табиат музейининг асосий мақсади музей, музей-қўриқхоналар, вилоят Ўлкашунослик музейларининг табиат бўлимлари экспозицияларида Республикамизнинг ҳудудий яхлитлиги асосида атроф-муҳитни авайлаб асраш, экологияни сақлаш борасидаги амалга оширилаётган ишларни ўрнатилган (Табиат муҳофазасига оид Қонун ва Қонуности ҳужжатлари) тартибда тасвирлаш, эришилаётган ютуқлар билан бир қаторда, мавжуд муаммолар ва уларнинг ечимлари, халқаро муаммолар: тоза ичимлик суви, иқлим ўзгаришлари, Орол фожеаси кабиларни тасвирлаш орқали ўсиб келаётган ёшларни баркамол авлод бўлиб шаклланишида, уларни Ватанга, унинг табиатига муҳаббат руҳида тарбиялашда амалий ёрдам кўрсатиш, кенг жамоатчиликни инсон билан табиатнинг уйғунлиги, атроф-муҳитни авайлаб-асраш, экомаданият борасидаги тушунча ва билимларини оширишдан иборат.

Ўзбекистон Давлат табиат музейида 4 та бўлим мавжуд. Булар: Фонд, Илмий-маърифий, Табиатшунослик ва Экология бўлимлари.

Музей фондида 350000 дан ортиқ намуналарни ўз ичига олган Энтомология (ҳашаротлар) коллекцияси, умуртқали ҳайвонларнинг 4000 га яқин тулумлари ва шу қаторда 500 та намунадан иборат Оология (тухумлар) коллекцияси мавжуд.

Музейдаги мавжуд биогуруҳлар, ҳайвонлар тулумлари, ўсимлик намуналаридан иборат экспонатлардан тўлиқ бир кўргазма мажмуасини ташкил этиш, музейга ташриф буюрувчиларда юртимиз табиати тўғрисида қизиқарли ва бой таассурот қолдириш, табиат ҳодисалари ҳақида аниқ тасаввур бериш мақсадида экспозицияларнинг асосий қисми ландшафт диорамалар усулида яратилган.

Музейда “Илмий-экспозицион режа” асосида яратилган экспозициялардан ташқари, фонд заҳирасида мавжуд бошқа экспонатларни табиатшуносликка қизиқувчилар,  ўқувчи ёшларга таништириш мақсадида ҳар 3-6 ойда экспонатлари алмаштириб туриладиган махсус зал мавжуд бўлиб, унда намойишга қўйилган экспонатларга оид мавзуларда турли кўргазмалар, тадбирлар, конкурслар ва давра суҳбатлари ташкил этилади.

Албатта, бундай саъй-ҳаракатлар таълим муассасаларида табиий фанларни ўқитишда ўқувчилар олган билимларини янада мустаҳкамлашда, уларнинг дунёқарашини кенгайтиришда ва экологик тарбияни шакллантиришда катта амалий ёрдам бўлиб хизмат қилмоқда.

 

Ўзбекистон Давлат табиат музейи Илмий-маърифий бўлими бошлиғи С.Абдуллаев ва илмий ходимлар: Р.Эргашев,Н.Исломова.

vesennij-dozhd

ҚАЧОН ЁМҒИР ЁҒАДИ?

         Aгaр Қуёш  қoрa  булутлaр oрaсигa  бoтсa, ёғингaрчилик  бўлaди.

         Aгaр Қуёш бoтишдaги  шaфaқ, тиллa-сaрғиш бўлсa, эртaсигa ҳaвo  oчиқ  бўлaди.

         Турнaлaр бaрвaқт учиб кeлсa бaҳoр oдaтдaгидaн эртa бoшлaнaди. Турнaлaр рaқсгa тушсa кун исийди, улaр қичқирсa ёмғир ёғaди.Aгaр куздa бaлaнд учсa куз дaвoм этиши тaбиийдир.

         Ёғингaрчилик oлдидaн тoвуқлaр тупрoққa aғaнaб, қaнoтини қoқaвeрaди.

         Xўрoзнинг кeчки пaйт, яъни бeмaлoл қичқириши oб-ҳaвo ўзгaришидaн дaлoлaтдир.

         Ўрдaк вa ғoзлaр тумшуқлaрини қaнoтлaри oстигa бeркитишсa сoвуқ бўлишини билдирaди.

         Ўрдaклaрнинг қaнoт қoқиб пaтлaрини тoзaлaши ёмғирдaн дaрaк бeрaди.

         Қaлдирғoчлaр ёмғир oлдидaн пaстлaб учa бoшлaйди.

         Эртaлaбки шaфaқ  қизил  рaнгли бўлсa вa  бoтaётгaн  Қуёш  қизғиш  кўринсa  кeчaси  мoмaқaлдирoқ   бўлишини  кутиш лозим.

         Кундузи мoмaқaлдирoқ  кузaтилсa, лeкин кeчки  шaфaқ  зaрҳaл  рaнгли  бўлсa,  кeчaси  ёмғир  ёғмaйди.

         Йилнинг oчиқ вa иссиқ кунлaридa эртaлaб Қуёш чиққaндaндaн кeйин  oсмoндa  юқoри  тўп-тўп  булут  ҳoсил  бўлиб, у тeз  кaттaлaшa  бoшлaсa вa  бaлaнд  пaxтa  xирмoни  шaклини  oлсa кeчгa  яқин  мoмaқaлдирoқ  бўлиб, жaлa  қуйишини  кутинг.

Жасурбек ТОЖИБОЕВ тайёрлади

mailservice

“ЕР СОАТИ” – ОНА САЙЁРАМИЗ ТАБИАТИНИ АСРАШГА УЧУН ҚЎЙИЛГАН ҚАДАМ

25 март куни анъанавий тарзда бутун дунёда  Халқаро ёввойи табиат фонди томонидан “Ер соати”, деб номланган ҳалқаро акция ўтказилади.  Айнан шу куни сайёрамизнинг турли ҳудудлари, шаҳар ва қишлоқларида истиқомат қиладиган одамлар бир соатга  уйларининг, ишхоналарининг чироқларини ўчиришади.  Мақсад жаҳон ҳамжамияти эътиборини иқлим ўзгариши муаммоларига қаратишдир.  Айтиш жоизки “Ер соат”и табиатни асраш, Ернинг тугаб бораётган зағираларини тежаш, муқобил энергия манбаларига ўтиш борасида қилинаётган рамзий акциядир. 2017 йил учун чироқ ўчириш вақти  ҳар бир мамлакатнинг маҳаллий соати билан 20:30 дан 21:30 гача этиб белгиланган.     Экологларнинг  фикрича инсоннинг табиатга бўлган салбий муносабати шу даражада ортганки, агарда айнан ана шундай муносабат 2050 йилгача давом этса, одамларга яшаш учун бошқа сайёра зарур бўлиб қолади. Чунки инсон ўзи яшаб турган уйини буткул яксон қилади.  Бугун Сайёранинг экологик муаммосини баҳамжиҳат, бир ёқадан бош чиқариб  ҳал  қилиш вақти етди Биринчи маротаба мазкур ғоя Фонд томонидан 2007 йилда Сидней шаҳрида амалга оширилган эди.  2008 йилда эса мазкур ғояни 35 та мамлакатнинг 100 млн. аҳолиси қўллаб-қувватлади.  Шундан бошлаб акция аста секинлик билан бутун дунёга тарқалиб халқаро мақомига эга бўлди.  Ҳозирда “Ер соати” жаҳондаги энг оммавий акциядир. Унда 175 та мамлакат 7000 та шаҳар ва 2 млрд. Нафар одам иштирок этади.  Ушбу акция ихтиёрий бўлганлиги сабабли, Она сайёрамизнинг экологик муаммосини  ечишга бел боғлаган ҳар бир инсон унда албатта қатнашади.

 Айтиш жоизки  акция логотипи 60+ кўринишда бўлиб, бу ҳар бир инсон акция чегараси, яъни 60 дақиқа вақтдан чиқиб сайёра “саломатлиги” учун яна бир қадам босиши – сувни тежаб ишлатиши, кўпроқ  шахсий автомобилда эмас велосипедда ёки жамоат транспортида юриши, дарахт экиши, атроф—муҳитни ифлослантирмасликка ҳаракат қилиши лозим.   Ўз Сайёраси, Она уйини обод қилиш ва тоза сақлаш, унга ёрдам бериш ҳар биримизнинг қўлимиздадир.

Наргис ҚОСИМОВА

266064_66f99180ed009cb7b939b9cc5454884a234354_3f14801bc7216254fbb0bc8c6b5c7f5c1476712541

СУВДАН УНУМЛИ ФОЙДАЛАНАЙЛИК!

Фарғона вилояти “Сувназорат” инспекцияси томонидан қонунбузилишларининг олдини олиш ва унга имкон яратиб бераётган шарт-шароитларни бартараф этиш бўйича  вилоятнинг бир қатор туманларида профилактик-семинарлар ташкил этилди.

Семинар кун тартибида бир қатор, жумладан, Ўзбекистон Республикасининг “Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида”ги Қонуни, Вазирлар Маҳкамасининг 19.03.2013 йилдаги №82-сонли Қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасида сувдан фойдаланиш ва сув истеъмоли тартиби тўғрисида”ги Низоми ва 14.06.2013 йилдаги №171-сонли Қарори билан тасдиқланган “Сувдан махсус фойдаланиш ёки сувни махсус истеъмол қилиш учун рухсатнома бериш тартиби тўғрисида”ги Низоми ва юқоридаги Қонун бузилишининг олдини олиш, “Сувназорат” инспекцияси томонидан қонунбузилишларининг олдини олиш ва унга имкон яратиб бераётган шарт-шароитларни бартараф этиш, юқоридаги қонун ва низом талабларининг бажарилиши юзасидан профилактик-семинар қатнашчиларининг таклиф ва мулоҳазалари ҳамда мавжуд сув истеъмоли бўйича вужудга келаётган муаммоларни бартараф этиш каби масалалар кўриб чиқилди.

Тадбирда “Сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисида”ги қонуннинг асосий мақсади сувга доир муносабатларни тартибга солишдан, асосий вазифалари эса аҳоли ва иқтисодиёт тармоқлари эҳтиёжлари учун сувлардан оқилона фойдаланишни таъминлаш, сувларни булғаниш, ифлосланиш ва камайиб кетишдан сақлаш, сувларнинг зарарли таъсирининг олдини олиш ҳамда уларни бартараф этиш, сув объектининг ҳолатини яхшилаш, шунингдек, сувга доир муносабатлар соҳасида корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, фермер, деҳқон хўжаликлари ҳамда фуқароларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишдан иборат эканлиги таъкидланди.

Фарғона туманидаги “Саткак Азиз” фермер хўжалиги раҳбари Б. Абдураимов томонидан ўзига қарашли суғориладиган 7.6 гектар ғалла майдонларини суғориш мақсадида ҳудуддаги “Хурмону Азиз” СИУ га сувларни истеъмол қилиш бўйича буюртманома (талабнома) бермасдан, 80 л/с сувни ўзбошимчалик билан эгаллаб олгани, бундан ташқари, хўжалик раҳбари томонидан сувларнинг дастлабки ҳисобини юритиш бўйича сувнинг олди-берди дафтарини мунтазам равишда сувларни қабул қилиб олганлиги тўғрисида имзо чекмасдан келганлиги, сув олиш жойида сувни бошқариш ва ҳисобга олишнинг техник жиҳатдан яроқли воситалар билан жиҳозланмаганлиги аниқланган.

Хўжалик раҳбари Б. Абдураимовга юқоридаги хатти-ҳаракатлар натижасида  олинган ҳар минг кубометр сув учун белгиланган энг кам иш ҳақининг 20 фоизи миқдорида жарима санкциялари қўлланилишига олиб келиши тушунтириб ўтилди.

Шунингдек, Фурқат туманидаги “Э. Абдуҳаёт” фермер хўжалиги раҳбари А. Эгамов томонидан ўзига қарашли суғориладиган 10.0 гектар майдонларнинг шўрини ювиш мақсадида ҳудуддаги “Қуқонлик Бўстонбой орзуси сув йўллари” СИУ га сувларни истеъмол қилиш бўйича буюртманома (талабнома) бермасдан, 100 л/с сувни ўзбошимчалик билан эгаллаб олгани, бундан ташқари, хўжалик сувчилари томонидан сувлардан фойдаланиш аҳволи ўрганилганда, хўжаликка қарашли ички ариқлар тозаланмаганлиги натижасида ариқлардан тошиб, сувларнинг исрофгарчилигига йўл қўяётгани ва шўр ювиш давомида 10 л/с сувлардан фойдаланмаган ҳолда самарасизлик билан ички коллектор-дренаж тармоғига ташлаб қўйилгани аниқланган. Корхона раҳбари А. Эгамовга   энг кам иш ҳақининг 20 фоизи миқдорида жарима санкциялари қўлланилишига олиб келиши тушунтириб ўтилди.

Қува туманидаги “Тараққиёт” фермер хўжалиги раҳбари А. Саидов томонидан ҳам юқоридаги қонунбузилиши ҳолати содир этилгани аниқланди. “Янгиқишлоқ Дўстлик” СИУ раиси А. Абдукаримов “Тараққиёт” фермер хўжалигидаги ҳолат юзасидан ўз хулосаларини айтиб, келгуси фаолияти давомида бу каби қонунбузилишларнинг олдини олиш ва барча сув истеъмолчилари ўртасида сув истеъмолига доир қонун ҳужжатлари тўғрисида, берилган сувлардан белгиланган тартиб асосида ва самарали фойдаланишни ташкил этиш тўғрисида тушунтириш ишлари олиб бориш лозимлиги хусусида тўхталди.

Фурқат тумани “Олмазор” фермер хўжалиги раҳбари Б. Ҳамроқуловнинг сув истеъмоли бўйича суғориш мавсумида сувларнинг адолатсиз тақсимоти бўйича вужудга келиши мумкин бўлган муаммолар тўғрисидаги мурожаатига тавсиялар берилди.

Қизғин ва таассуротларга бой ўтган йиғилишда профилактик-семинар қатнашчиларининг таклиф ва мулоҳазалари тингланди ва тегишли қарорлар қабул қилинди.

 

 “Фарғонасувназорат”

 вилоят сув инспекцияси

 

 

1402663631_1c91

ЭКОЛОГИЯНИНГ ОЛМА РАНГИГА ТАЪСИРИ

1402663631_1c91

Атроф- муҳит техноген ифлосланишининг турли организмларга таъсир этишини ўрганиш айни кундаги биохилма хилликни сақлашга қаратилган ишлар сарасига киради. Экология ҳолати ёмонлашиб бориши (турли чиқитлар ва газлар билан ифлосланиши) ширалар рангига кучли таъсир кўрсатиб турли ўзгаришларга сабаб бўлиши мумкин. Шираларнинг ранги муҳим экологик белги сифатида мазкур хашоратларнинг географик кенглик, озуқа ўсимлиги ва яшаш жойлари бўлиб тақсимланишини белгилайди. Тадқиқотимиз учун обьект сифатида танлаб олинган яшил олма ширасининг ранги ўзгарувчан бўлиб, оч яшил рангдан тўқ яшил ранга қадар бўлади. Техноген ҳудудлар шароитида эса яшил олма ширасининг ранги мавсумий ва экологик ўзгарувчанлик хусусиятига эга бўлиши қатор олимлар томонидан адабиётларда таъкидлаб ўтилган.

Профессор М.Ахмедов ва унинг шогирди К.Ғаниевларнинг илмий тадқиқод йўналишларида қайд этилишича, мазкур тур колонияларида баҳор ва ёз мавсумида барча ҳудудларида оч яшил устунлик қилади. Кузнинг иккинчи ярми ва қиш мавсумининг бошланишида колониядаги тўқ яшил рангли индивидларнинг улуши ортиб бориб, охир оқибатда тўдалар тўлиғича тўқ яшил рангли ширалардан иборат бўлади.

Техноген ифлосланишнинг ҳашоратлар рангига таъсири адабиётларда бир мунча кенг таҳлил этилган. Улар қаторида  “индустриал механизм” ёки “йирик шахарлар механизми” ни ўрганишга қаратилган тадқиқотлар алоҳида ўрин эгаллайди-ю соҳа адабиётларида изоҳланишича кейинги юз йиллик даврида саноатлашган туманларда одимчи оқ қайин капалаги (Biston betularius) нинг ранги қорамтир тусни олган ва бундай формалар капалак популяциясининг 99% га қадар бўлган қисмини ташкил этади. Тадқиқот олиб борилган Тошлоқ тумани Тегирмонбоши қишлоғи олмазорларида яшил олма ширасининг ранги март ва апрель ойларида оч яшил бўлиб, майдан бошлаб колонияда яшил рангли индивидлар кўпроқ учраши, айрим ҳолларда оз бўлсада тўқ яшил ширалар борлиги кузатилди.  Куз мавсумида яшил олма шираси колониялари асосан яшил ва тўқ яшил рангли индивидлардан таркиб топганлиги ўрганилди. Тўдалардаги тўқ яшил рангли ширалар улушининг устунлик қилиши ноябр ойининг охирига келиб хам қайд этиб борилди. Марғилон, Фарғона, Қувасой саноат тугуни ҳудудида Қиргули саноат ишлаб чиқариш зонаси турли кимёвий элементлар билан заҳарланиш бўйича алоҳида ажралиб туради. Мазкур ҳудудда яшил олма ширалари асосан оч яшил рангда бўлади. Баҳор ва ёз мавсумида хамда кузнинг бошланишида шираларнинг ранги оч яшил хатто сариқ рангли бўлиб яшил рангли индивидлар жуда оз сонда учрайди. Тошлоқ ҳудудидаги ширалардан фарқли ўлароқ, сентябрь ва октябрь ойларида ҳам Қиргули намуналарида оч яшил ва яшил рангли ширалар кўплаб учратилди. Ноябрь ойида яшил олма шираси колониялари ичида оз бўлсада, тўқ рангли ширалар кўп учратилади. Яшил олма шираси каби айрим бўғимоёқлилар (ўргимчаклар, думоёқлилар) нинг ранги техноген ифлосланиш шароитида тиниқлашиб борган. Лекин аксарият холларда хашоратларнинг ранглари қуюқлашиб боради. Қиргули ҳудудида яшил олма ширасининг тиниқ рангда бўлиши техноген ифлосланиш, мазкур хашоратларнинг табиий кушандаларини камайиб кетишига, шунингдек, олма дарахтларининг новда учлари ва барглари ёз фаслида оч яшил ва кулранг тусга кириши билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Гузалхон Артикова,

 Фарғона вилоят ўлкашунослик музейи илмий ходими

 

 

63530994242

23 МАРТ – ХАЛҚАРО МЕТЕОРОЛОГИЯ КУНИ

Бугунги ҳаётимизни об-ҳаво маълумотларисиз тасаввур қила олмаймиз. Ҳозир интернет тармоғи, радио ёки телевизор орқали кунлик, ҳафталик об-ҳаво маълумотларидан бохабар бўлиш имконияти мавжуд. Ушбу маълумотларни аҳолига етказиш мураккаб жараён. Бундай масъулиятли вазифани эса метеорология ходимлари сидқидилдан бажариб келмоқда. 1950 йил 23 март куни Халқаро метеорология ташкилотига асос солиниб, шу сана Халқаро метеорология куни деб белгиланган. 190 дан ортиқ мамлакат аъзо бўлган ушбу ташкилот, энг аввало, об-ҳаво, иқлим ва сув масалалари билан шуғулланади. Унга аъзо давлатлар эса қуруқликда, океан, денгиз, дарё ва кўллар атрофидаги атмосфера ҳолати юзасидан тезкор ахборот алмашинувини йўлга қўйган бўлиб, ана шу маълумотлар асосида тез фурсатларда об-ҳаво прогноз қилинади, аҳоли хавфли гидрометеорологик ҳодисалардан огоҳлантирилади.

Метеорология – Ер атмосфераси ва унда содир бўладиган физик жараёнларни ўрга- надиган фан. Атмосфера физикаси метеорологиянинг асосий бўлими. Атмосферадаги кимёвий жараёнларни кимё атмосфераси, атмосфера омилларининг биологик жараёнларга таъсирини эса биометеорология ўрганади. Атмосфера Ер сирти билан доимо ўзаро таъсирда бўлгани сабабли метеорология сув ҳавзаларининг устки қатлами ва тупроқнинг иссиқлик режими, ҳавонинг тупроқ ёки сув билан иссиқлик алмашуви, буғланиш ва бошқа ҳодисаларни ҳам ўрганади. Шунингдек, атмосфера учун ягона энергия манбаи бўлган қуёш нури оқими масалалари билан шуғулланади. ХХ асрнинг 30-йилларида атмосферанинг юқори қатламларини ўрганиш мақсадида коинотга радиозондлар учирилиши метеорология соҳасининг ривожланишида муҳим ўрин тутган. Бу даврда об-ҳавони ўрганишда авиация хизматига талаб орта бошлаган. Метеорологик кузатиш тармоқлари ва хизмати океанларда, тропик минтақа, Арктика ва Антарктикада кенг ёйила бошлади. Об-ҳаво хариталарини ва бошқа материалларни максимил узатишда телеалоқадан фойдаланиш кенгайди, автоматлашган метеорологик станциялар пайдо бўлди. Ўзбекистонда метеорологик кузатувлар илк бор 867 йилнинг декабрь ойида Тошкентда йўлга қўйилган. 1870 йилнинг март ойида Тошкентда чоп этиладиган Туркес-танские ведомости” газетаси илк бор об-ҳаво маълумотларини эълон қилган. 1873 йилда Тошкент физика ва астрономия обсерваторияси иш бошлаган. 1876 йилнинг сентябрь ойида эса Тошкент метеостанцияси очилган. Ўзбекистонда гидрометеорология хизмати 1921 йилнинг май санасида расмий мақомга эга бўлган. 1992 йилда Ўзбекистон гидрометеорология хизмати Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги гидрометеорология бош бошқармаси мақомини олди. 2004 йил апрель ойида мазкур хизмат ташкилий-тузилмавий жиҳатдан такомиллаштирилиб, унга Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати маркази (“Ўзгидромет”) мақоми берилди. Гидрометеорология хизмати нафақат иқлим ўзгариши, дарёлардаги сув миқдори ва об-ҳавони олдиндан қисқа ва узоқ муддатли прогноз қилиш асалалари билан шуғулланади, балки мазкур прогнозларнинг аниқлигини таъминлаш, сифатини ошириш, иқтисодиётнинг турли соҳаларини гидрометеорологик маълумотлар билан таъминлаш, соҳага оид илмий-тадқиқот шларини олиб бориш ҳамда давлат гидрометеорологик кузатувлар тизимини такомиллаштириш ҳамда ривожлантиришни амалга оширади. Ҳозирги метеорологик кузатувлар замонавий асбоб-ускуналар воситасида олиб борилаётганлиги боис, аниқлик даражаси анча юқори.

Гулсара МЕНГЗИЯЕВА

259b5550ae698b288c30d87027821895

22 МАРТ – ХАЛҚАРО СУВ РЕСУРСЛАРИНИ МУҲОФАЗА ҚИЛИШ КУНИ

Ҳар йили 22 март куни жаҳон аҳли  Халқаросув ресурсларини муҳофаза қилиш кунини нишонлайди.  Илк маротаба ушбу фикр  1992 йили Рио-де-Жанейрода бўлиб ўтган  БМТнинг атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва ривожлантириш конференциясида илгари сурилган эди. Зеро нафақат инсоният, балки  бутун тирик табиат сувсиз яшай олмайди.  Ер шарининг 70 фоизи сув билан қопланган бўлсада, бугунги кунда кўпгина мамлакатлар айнан сув етишмовчилигидан азият чекишмоқда, чунки ушбу сувнинг 95 фоизи шўрдир. Қолган 5 фоизнинг 4 фоизи музликлар бўлса, инсоният фойдаланадиган сув умумий сув миқдоридан 1 фоизниг7ина ташкил этади. ХХ асрга келиб одамлар томонидан сувдан фойдаланиш 6 баробар кўпайди. Дунёнинг кўпгина мамлакатларда 30 фоизгача ичимлик суви турли хил сабаларга, қувурларнинг эскириши, сувдан фойдаланиш маданиятининг пастлиги  натижасида йўқотилади.   Сув заҳиралари фақат истеъмол учун эмас, балки жамиятнинг иқтисодий, ижтимоий ривожи учун ҳам ўта зарур ва муҳим. БМТнинг Бош Ассаммблеяси мавжуд ҳолатдан келиб чиқиб, 1993 йили 22 февраль куни 47/193 резолюциясини қабул қилди ва 22 март кунини Халқаро сув ресурсларини муҳофаза қилиш куни деб, эълон қилди. Ушбу кун бутун дунёда 1993 йилдан бошлаб нишонлана бошланди. БМТга аъзо давлатлар БМТ тавсияларидан келиб чиққан ҳолда миллий даражада сувни тежаш борасида фаолиятни олиб бориши зарурдир. 22 март куни инсониятга яна бир маротаба сувнинг томчиси ҳам сувлиги, унинг қадрига етмоғимиз лозимлиги, ҳар томчи сувни тежаб ишлатишимиз кераклигини эслатиб турувчи кундир. Чунки бугунги кунда  дунёда  663 миллион нафар одам сувсизликдан азият чекмоқда.  Ишлатилган сувнинг 80 фоизи эса оқизиб юборилмоқда. Дунёдаги  1,8 миллиарга яқин одам эса ифлосланган сувни истеъмол қилишга мажбур. ЖССТнинг  маълумотларига кўра биргина  2016 йили тозаланмаган сувни истеъмол қилиш оқибатида турли хил касалликлардан  842 000  нафар одам вафот этган.

Сув ҳақида қизиқарли маълумотлар

Сув ҳидсиз, рангсиз, таъмсиз суюқлик.

Бир кунда ҳар бир одамнинг ҳаёт кечириши учун камида 2,5 литр сув зарур.

Сув дунёда энг кўп тарқалган суюқлик.

Сувнинг 97 фоизи –бу океан ва денгизлардир.

Беш  дақиқа душ қабул қилиш учун 114-230 литр сув сарфланади.

Тиш ювишга 9 литр сув сарфлаймиз. Шунинг учун тишингизни юваётганингизда кранни ёпиб қўйинг ва бир стаканга сув тўлдириб, уни оғиз чайқаш учун ишлатинг.

Идишларни ювишга эса  91 литр сув кетади. Агарда идишларни тоғорачага сув тўлдириб ювилса сув сарфи 60 литрга камаяди.

Инсон танасининг 66 фоизи, товуқнин 75 фоизи, фил танасининг 70 фоизи сувдан иборат.

Помидор энг серсув сабзавотдир. У 95 фоиз сувдан иборат.

Наргис ҚОСИМОВА

Derevy_less

21 МАРТ – ХАЛҚАРО ЎРМОНЛАРНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ КУНИ

Мана, бир неча йилдирки, 21 март – Халқаро ўрмонлар куни сифатида нишонланади. Курраи заминда яшовчи барча инсонларга сайёрамиз экологиясининг қалқони бўлган ўрмонларнинг аҳамиятини эслатиб туриш, ўрмон ресурсларидан оқилона фойдаланиш заруратини англатиш мақсадида 1971 йили Европа қишлоқ хўжалиги конфедерацияси мазкур санани таъсис этиш ташаббуси билан чиқди. БМТнинг Бош ассамблеяси эса бу ғояни маъқуллаган ҳолда 2012 йилдан унга расмий мақом берди. Шундан буён БМТ раҳнамолигида ҳар йили 20 ёки 21 март –    Халқаро ўрмонларни ҳимоя қилиш куни   (International Day of Forests) сифатида нишонланади. Ушбу эко- логик санани нишонлашдан мақсад инсониятни ўрмонларни муҳофаза қилиш қай даражада зарурлиги тўғрисида хабардор қилишдан иборат. Мазкур байрамни нишонлаш Жанубий яримшар аҳолиси учун кузги, Шимолий яримшар аҳолиси учун эса баҳорги тенгкунлик санасига, яъни, 21 мартга тўғри келади. Ўрмон Антарктидадан ташқари ҳамма қитъаларда мавжуд. Ер шаридаги қуруқликнинг 38 миллион квадрат километр (учдан бир қисми) ҳудудини ўрмонлар ташкил этади. Табиатнинг “яшил қўрғони” ҳисобланмиш ўрмонлар майдони кун сайин камайиб бормоқда. Ўрмонлар муҳофазаси, унинг бойликларини асраш глобал экологик муаммолар қаторидан ўрин олганига анча бўлди. Шунга қарамай, инсоният ўз эҳтиёжлари йўлида ўрмонларни аёвсиз кесишда давом этмоқда. Кўплаб ўрмонлар бутунлай йўқолиш арафасида турибди. Ўрмонларнинг барҳам топишига йўл қўймаслик, уларни асраб-авайлаш инсоният бурчи эканлигини унутмаслигимиз даркор.

Гулсара МЕНГЗИЯЕВА